Rembrandt Harmenszoon van Rijn, urodzony 15 lipca 1606 roku w Lejdzie, jest powszechnie uznawany za jednego z najwybitniejszych artystów wizualnych w historii sztuki zachodniej. Jego twórczość przypada na okres holenderskiego Złotego Wieku, a on sam zyskał miano mistrza malarstwa, grafiki, w tym akwaforty, oraz rysunku. Rembrandt, znany szerzej pod samym imieniem, pozostawił po sobie imponujący dorobek artystyczny, szacowany na około 300 obrazów olejnych, 300 akwafort i kilkaset rysunków, co czyni go jednym z najbardziej płodnych twórców swojej epoki. Jego życie osobiste, naznaczone tragediami rodzinnymi, w tym wczesną śmiercią żony Saskii van Uylenburgh, wpłynęło na głębię jego późniejszych dzieł, a jego artystyczna spuścizna jest studiowana przez artystów na całym świecie.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: 63 lata (w chwili śmierci)
- Żona/Mąż: Saskia van Uylenburgh, Hendrickje Stoffels (nieformalnie)
- Dzieci: Titus, Cornelia
- Zawód: Malarz, grafik, rysownik
- Główne osiągnięcie: Mistrzostwo w malarstwie, grafice i rysunku, stworzenie ikonicznych dzieł takich jak „Straż Nocna”, innowacyjne podejście do autoportretu i portretu grupowego.
Podstawowe informacje o Rembrandtcie
Pełne imię i nazwisko oraz pochodzenie
Prawdziwe nazwisko artysty brzmiało Rembrandt Harmenszoon van Rijn. Urodził się 15 lipca 1606 roku w Lejdzie, w Republice Zjednoczonych Prowincji, która dziś stanowi część Holandii. Nazwisko rodowe to Van Rijn, a przydomek „Harmenszoon” informuje, że był on synem Harmena. Choć znany jest przede wszystkim pod imieniem Rembrandt, jego pełne imię rodowe podkreśla jego holenderskie korzenie.
Status artystyczny i epoka
Rembrandt Harmenszoon van Rijn jest zaliczany do grona najwybitniejszych artystów wizualnych w historii sztuki zachodniej. Jego twórczość przypada na niezwykle płodny okres znany jako holenderski Złoty Wiek. W tym czasie artysta zyskał uznanie jako wszechstronny mistrz, biegły w malarstwie, grafice, a w szczególności w technice akwaforty, oraz w sztuce rysunku.
Dorobek artystyczny
Szacuje się, że spod pędzla i dłuta Rembrandt’a wyszło około 300 obrazów olejnych, 300 akwafort oraz kilkaset rysunków. Taki obfity dorobek stawia go w gronie najbardziej płodnych i wszechstronnych twórców swojej epoki. Jego dzieła charakteryzują się mistrzowskim wykorzystaniem światła i cienia, co stanowiło jeden z jego znaków rozpoznawczych.
Rodzina i życie prywatne Rembrandt’a
Rodzina pochodzenia
Rembrandt był dziewiątym z kolei dzieckiem Harmena Gerritszoona van Rijna i Neeltgen Willemsdochter van Zuijtbrouck. Jego rodzina cieszyła się pewnym zamożnością. Ojciec, Harmen Gerritszoon van Rijn, był młynarzem, a matka, Neeltgen Willemsdochter van Zuijtbrouck, pochodziła z rodziny piekarzy.
Religijne tło domu rodzinnego
Dom rodzinny Rembrandt’a cechował się zróżnicowaniem religijnym. Matka artysty była katoliczką, podczas gdy ojciec należał do Holenderskiego Kościoła Reformowanego. Ten religijny dualizm, w połączeniu z burzliwymi czasami reformacji, miał znaczący wpływ na późniejszą twórczość malarza, gdzie wiara i tematyka religijna często stanowiły centralny motyw.
Małżeństwo z Saskią van Uylenburgh
W 1634 roku Rembrandt poślubił Saskię van Uylenburgh. Saskia pochodziła z szanowanej rodziny; jej ojciec, Rombertus van Uylenburgh, pełnił funkcję prawnika i burmistrza Leeuwarden. Kuzynka Saskii, Hendrika van Uylenburgh, była wówczas znaczącym handlarzem dziełami sztuki. Para pobrała się w kościele w St. Annaparochie, bez obecności krewnych malarza.
Tragedie rodzinne i dzieci
Małżeństwo Rembrandta i Saskii van Uylenburgh zostało naznaczone głębokim cierpieniem. Z ich czwórki dzieci, aż troje zmarło w ciągu zaledwie kilku tygodni od narodzin. Jedynym dzieckiem, które dożyło dorosłości, był syn Titus, urodzony w 1641 roku.
Śmierć Saskii
Sama Saskia van Uylenburgh zmarła w 1642 roku. Prawdopodobną przyczyną jej śmierci była gruźlica. Rembrandt z niezwykłą wrażliwością uwiecznił jej chorobę i ostatnie chwile życia na poruszających rysunkach wykonanych z jej łoża śmierci.
Związek z Geertje Dircx
Po śmierci Saskii, Rembrandt związał się z Geertje Dircx, która pełniła funkcję piastunki jego syna, Titusa. Ich relacja zakończyła się głośnym skandalem w 1649 roku. Geertje Dircx oskarżyła malarza o niedotrzymanie obietnicy małżeństwa i zaczęła domagać się od niego alimentów.
Uwięzienie kochanki
Spór między Rembrandtem a Geertje Dircx nabrał na sile. W wyniku działań malarza, Geertje została zamknięta w domu poprawczym w Goudzie w 1650 roku. Rembrandt pokrywał koszty jej pobytu w tej instytucji.
Hendrickje Stoffels i córka Cornelia
W 1649 roku, czyli w tym samym roku, gdy rozpoczął się konflikt z Geertje Dircx, Rembrandt nawiązał romans z Hendrickje Stoffels. Była ona jego dawną służącą i miała wówczas 23 lata. W 1654 roku para doczekała się córki, której nadano imię Cornelia.
Przeszkody małżeńskie z Hendrickje Stoffels
Związek Rembrandt’a z Hendrickje Stoffels pozostawał nieformalny. Malarz nie mógł się z nią ożenić, ponieważ zgodnie z testamentem Saskii, zawarcie ponownego małżeństwa pozbawiłoby go dostępu do funduszu powierniczego ustanowionego dla ich syna, Titusa.
Kariera zawodowa Rembrandt’a
Edukacja artystyczna
Rembrandt rozpoczął swoją edukację artystyczną w Lejdzie. W 1620 roku zapisał się na Uniwersytet w Lejdzie, jednak szybko porzucił studia akademickie na rzecz malarstwa. Przez trzy lata pobierał nauki u malarza Jacoba van Swanenburga.
Staż u Pietera Lastmana
Kluczowym etapem w rozwoju artystycznym młodego Rembrandt’a był jego sześciomiesięczny staż u znanego malarza historycznego, Pietera Lastmana, w Amsterdamie. Ten okres pozwolił mu na dalsze doskonalenie warsztatu i poszerzenie horyzontów artystycznych.
Własne studio i pierwsi uczniowie w Lejdzie
W 1625 roku Rembrandt, wraz z przyjacielem Janem Lievensem, otworzył własne studio w Lejdzie. Już w 1627 roku zaczął przyjmować własnych uczniów, co świadczyło o jego rosnącej renomie i zdolnościach pedagogicznych.
Przełom dzięki protekcji politycznej
Znaczący przełom w karierze Rembrandt’a nastąpił w 1629 roku, kiedy jego talent odkrył dyplomata Constantijn Huygens. Dzięki jego protekcji, malarz otrzymał ważne zlecenia na dworze w Hadze, co otworzyło mu drzwi do szerszego grona odbiorców i zleceniodawców.
Sukces w Amsterdamie
Pod koniec 1631 roku Rembrandt podjął decyzję o przeprowadzce do Amsterdamu, który w tamtym okresie był dynamicznie rozwijającą się stolicą handlu i centrum kulturalnym. W nowym mieście odniósł błyskawiczny sukces, szczególnie jako portrecista.
Gildia malarzy
W 1634 roku Rembrandt stał się pełnoprawnym obywatelem Amsterdamu i został przyjęty do lokalnej gildii malarzy. To formalne uznanie podkreślało jego ugruntowaną pozycję w świecie sztuki.
Działalność pedagogiczna
Przez około dwadzieścia lat Rembrandt prowadził działalność pedagogiczną, kształcąc wielu utalentowanych holenderskich malarzy. Do jego najważniejszych uczniów należeli między innymi Ferdinand Bol i Govert Flinck.
Osiągnięcia i nagrody Rembrandt’a
Innowacyjność w autoportretach
Rembrandt stworzył imponującą liczbę około 40 autoportretów. Dzieła te są uznawane za unikalną w skali światowej formę „intymnej autobiografii” malarskiej, pozwalającą na wnikliwe śledzenie ewolucji artysty, jego stanu emocjonalnego i fizycznego.
Dokumentacja procesu starzenia w autoportretach
Autoportrety Rembrandt’a służyły jako swoisty dziennik wizualny, dokumentujący proces starzenia się artysty. Poprzez te dzieła można obserwować zmiany w jego wyglądzie, ekspresji i nastroju na przestrzeni całego życia.
Mistrzostwo „Straży Nocnej” i jej innowacyjność
Najsłynniejszym dziełem Rembrandt’a jest obraz „Straż Nocna”, namalowany w 1642 roku. Dzieło to zrewolucjonizowało gatunek portretu grupowego, wprowadzając do niego dynamikę, dramatyczne oświetlenie i narracyjność, co stanowiło odejście od statycznych konwencji. Obraz ten przez lata był wystawiany w Kloveniersdoelen w Amsterdamie.
Międzynarodowe wpływy bez podróży zagranicznych
Co ciekawe, Rembrandt nigdy nie opuścił granic Holandii. Całą swoją wiedzę o twórczości włoskich mistrzów, takich jak Tycjan czy Rafael, czerpał z analizy dzieł dostępnych w jego rodzinnym kraju. Ta umiejętność przyswajania i przetwarzania zagranicznych wpływów świadczy o jego wyjątkowym talencie.
Majatek i finanse Rembrandt’a
Zakup luksusowej nieruchomości
W 1639 roku Rembrandt podjął decyzję o zakupie okazałego domu przy ulicy Breestraat (obecnie Jodenbreestraat) w Amsterdamie. Nieruchomość kosztowała go ogromną sumę 13 000 guldenów.
Przyczyny późniejszych problemów finansowych
Zakup domu wiązał się z zaciągnięciem wysokiego kredytu hipotecznego. Ten kredyt stał się główną przyczyną późniejszych, poważnych problemów finansowych artysty, które miały znaczący wpływ na jego życie.
Pasja kolekcjonerska i wydatki
Rembrandt żył ponad stan, pasjonując się kolekcjonowaniem dzieł sztuki, rycin (w tym prac Rafaela i Mantegni) oraz rzadkich przedmiotów. Wydawał na te cele fortunę, co dodatkowo pogłębiało jego zadłużenie.
Niewypłacalność i „cessio bonorum”
W lipcu 1656 roku, pod naporem wierzycieli, Rembrandt ogłosił swoją niewypłacalność (insolvency). Aby uniknąć więzienia, skorzystał z procedury prawnej znanej jako cessio bonorum, co polegało na dobrowolnym przekazaniu całego swojego majątku urzędnikom państwowym.
Aukcje majątku
W latach 1657 i 1658 odbyły się zorganizowane aukcje, na których sprzedawano jego bogatą kolekcję dzieł sztuki i przedmioty kolekcjonerskie, a także jego dom. Niestety, aukcje te nie przyniosły oczekiwanych zysków i nie rozwiązały problemów finansowych artysty.
Kontrowersje i skandale z udziałem Rembrandt’a
Konflikt z Kościołem Reformowanym
W 1654 roku Hendrickje Stoffels, partnerka Rembrandt’a, otrzymała trzy wezwania przed radę Kościoła Reformowanego. Zarzut dotyczył „czynów nierządnych” popełnionych z malarzem. Hendrickje przyznała się do winy i w konsekwencji otrzymała zakaz przyjmowania komunii.
Wykluczenie Hendrickje Stoffels z życia kościelnego
W wyniku przyznania się do winy przed radą Kościoła Reformowanego, Hendrickje Stoffels została wykluczona z życia wspólnoty kościelnej. Otrzymała zakaz przyjmowania sakramentów, co było surową karą w tamtych czasach.
Brak reakcji malarza na zarzuty kościelne
Co ciekawe, sam Rembrandt w ogóle nie stawił się przed radą kościelną, aby odpowiedzieć na zarzuty dotyczące jego związku z Hendrickje Stoffels. Ignorował wezwania, co mogło dodatkowo zaognić sytuację.
Sądowy spór z Geertje Dircx o pierścionek
Podczas konfliktu z Geertje Dircx, kobieta zastawiła diamentowy pierścień, który niegdyś należał do Saskii van Uylenburgh. Cel zastawu był finansowy – opłacenie jej prawnika. Rembrandt próbował odzyskać biżuterię.
Próba odzyskania biżuterii i uwięzienie Geertje
Rembrandt podjął działania mające na celu odzyskanie pierścionka i zmuszenie Geertje Dircx do przestrzegania zawartej z nim ugody. Ostatecznie jego działania doprowadziły do uwięzienia Geertje w domu poprawczym w Goudzie.
Ciekawostki z życia i twórczości Rembrandt’a
Inspiracje azjatyckie w twórczości
Twórczość Rembrandt’a wyróżniała się na tle innych artystów holenderskich tamtego okresu poprzez czerpanie inspiracji z kultury Azji. Te egzotyczne wpływy dodawały jego dziełom unikalnego charakteru.
Sąsiedztwo żydowskie i inspiracje biblijne
Mieszkając w dzielnicy Vlooienburg w Amsterdamie, Rembrandt miał bliskich sąsiadów pochodzenia żydowskiego. Często zwracał się do nich z prośbą o pozowanie do scen biblijnych, co miało ogromny wpływ na realizm jego prac.
Realizm biblijny dzięki współpracy z sąsiadami
Dzięki współpracy z żydowskimi sąsiadami, którzy często pozowali do jego obrazów, dzieła o tematyce biblijnej Rembrandt’a zyskały wyjątkowy, autentyczny realizm. Jego przedstawienia postaci i scen ze Starego Testamentu były niezwykle przekonujące.
Edukacja klasyczna i jej wpływ na tematykę
Jako chłopiec, Rembrandt uczęszczał do szkoły łacińskiej (Latin school) w Lejdzie. Ta forma klasycznego wykształcenia dała mu solidne podstawy humanistyczne, które znalazły odzwierciedlenie w jego późniejszym wyborze tematów do dzieł, obejmujących sceny mitologiczne i historyczne.
Wiek w chwili śmierci
Rembrandt Harmenszoon van Rijn zmarł 4 października 1669 roku w Amsterdamie. W chwili śmierci miał 63 lata.
Rocznica śmierci
W 2026 roku przypada 357. rocznica śmierci wielkiego malarza.
Pochodzenie przydomka „Harmenszoon”
Przydomek „Harmenszoon”, który jest częścią pełnego imienia artysty, oznacza po prostu „syna Harmena”, wskazując na jego pochodzenie od ojca.
Mistrzostwo w technice akwaforty
Oprócz malarstwa, Rembrandt zyskał zasłużone uznanie jako niedościgniony mistrz techniki akwaforty. Jego grafiki cechowały się niezwykłą precyzją i ekspresją.
Wpływ na rozwój sztuki w regionie holenderskim
Działalność pedagogiczna Rembrandt’a miała ogromny wpływ na rozwój sztuki w całym regionie holenderskim. Kształcąc wielu uczniów, przekazywał im swoją wiedzę i techniki, co przyczyniło się do powstania kolejnego pokolenia utalentowanych artystów.
Zamożność rodziców
Pomimo faktu, że jego rodzice, Harmen Gerritszoon van Rijn i Neeltgen Willemsdochter van Zuijtbrouck, mieli stosunkowo skromne pochodzenie – ojciec był młynarzem, a matka córką piekarza – ich rodzina była uznawana za dość zamożną w tamtych czasach.
Szczegóły ślubu z Saskią
Rembrandt i Saskia van Uylenburgh pobrali się w kościele w St. Annaparochie. Ceremonia odbyła się bez obecności krewnych malarza, co może wskazywać na pewne okoliczności towarzyszące temu wydarzeniu.
Dokumentowanie cierpienia bliskich w szkicach
Rembrandt często uwieczniał w swoich szkicach chwile cierpienia i śmierci bliskich mu kobiet. Te poruszające rysunki stanowią intymne świadectwo jego uczuć i relacji.
Status majątkowy w chwili śmierci
Mimo osiągnięcia ogromnych zarobków w szczytowym okresie kariery, Rembrandt zmarł jako człowiek biedny, a jego problemy finansowe miały znaczący wpływ na jego ostatnie lata życia.
Dziedzictwo rysunków
Rembrandt pozostawił po sobie setki rysunków, które do dziś stanowią nieocenione źródło wiedzy i inspiracji dla artystów na całym świecie. Są one studiowane ze względu na ich mistrzostwo techniczne i głębię wyrazu.
Kluczowe dzieła i ich znaczenie
Twórczość Rembrandt’a obejmuje szeroki zakres tematów i technik. Szczególne miejsce zajmują jego autoportrety, które stanowią niezwykłą kronikę jego życia, zmian emocjonalnych i fizycznych na przestrzeni lat. „Straż Nocna”, jedno z jego najbardziej znanych dzieł, jest przykładem innowacyjnego podejścia do portretu grupowego, łączącego dynamikę i dramatyczne oświetlenie. Malarz znany był również z mistrzowskiego wykorzystania światła i cienia, co nadało jego obrazom głębi i realizmu. Jego prace biblijne, takie jak „Samson i Dalila”, zyskały wyjątkowy realizm dzięki inspiracjom czerpanym od sąsiadów pochodzenia żydowskiego.
Rodzina i relacje
Życie osobiste Rembrandt’a było skomplikowane i naznaczone stratami. Jego małżeństwo z Saskią van Uylenburgh, choć początkowo szczęśliwe, zostało przyćmione przez tragiczną śmierć trojga z czwórki ich dzieci. Po śmierci Saskii, Rembrandt związał się z Geertje Dircx, co doprowadziło do skomplikowanego sporu sądowego i jej uwięzienia. Później nawiązał relację z Hendrickje Stoffels, z którą miał córkę Cornelię, jednak nie mogli się pobrać z powodów finansowych związanych z dziedzictwem syna Titusa.
Finanse i upadek
Mimo ogromnych zarobków w szczytowym okresie kariery, Rembrandt zmarł jako człowiek biedny. Jego problemy finansowe rozpoczęły się po zakupie luksusowej nieruchomości za 13 000 guldenów w 1639 roku, który wymagał zaciągnięcia wysokiego kredytu hipotecznego. Pasja kolekcjonerska i życie ponad stan pogłębiły jego zadłużenie, prowadząc w 1656 roku do ogłoszenia niewypłacalności i sprzedaży majątku na aukcjach.
Rembrandt Harmenszoon van Rijn, jeden z największych mistrzów malarstwa w historii, pozostawił po sobie dziedzictwo artystyczne obejmujące około 300 obrazów, 300 akwafort i setki rysunków. Jego niezwykłe mistrzostwo w operowaniu światłem i cieniem, głębia psychologiczna postaci oraz innowacyjne podejście do kompozycji, zwłaszcza w dziełach takich jak „Straż Nocna”, wywarły trwały wpływ na sztukę zachodnią. Pomimo osobistych tragedii i późniejszych problemów finansowych, jego twórczość nadal fascynuje i inspiruje, stanowiąc nieoceniony wkład w światowe dziedzictwo kulturowe.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Jak ma na imię Rembrandt?
Rembrandt Harmenszoon van Rijn to pełne imię tego wybitnego holenderskiego malarza. Znany jest powszechnie jako Rembrandt.
Jakie obrazy namalował Rembrandt?
Rembrandt namalował wiele arcydzieł, w tym „Straż nocną”, „Autoportret z dwiema okręgami” oraz liczne portrety i sceny biblijne. Jego twórczość charakteryzuje się mistrzowskim wykorzystaniem światłocienia i głębokim psychologicznym ujęciem postaci.
Na co zmarł Rembrandt?
Rembrandt zmarł prawdopodobnie w wyniku komplikacji po chorobie, choć dokładna przyczyna jego śmierci nie jest jednoznacznie udokumentowana. Miał wtedy 63 lata.
Ile obrazów Rembrandta znajduje się w Polsce?
W Polsce znajduje się tylko jeden obraz przypisywany Rembrandtowi, jest to „Dziewczyna przy oknie” w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie. Obraz ten jest cennym eksponatem polskiej kolekcji.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Rembrandt
