Indira Gandhi: Premier Indii, zamach i polityka zagraniczna

0

Indira Gandhi, urodzona 19 listopada 1917 roku, zapisała się w historii jako jedna z najwybitniejszych i najbardziej wpływowych postaci politycznych Indii. Przez blisko trzy dekady pełniła funkcję premiera, umacniając pozycję swojego kraju na arenie międzynarodowej i wprowadzając szereg reform społecznych oraz gospodarczych. Jako córka pierwszego premiera Indii, Jawaharlala Nehru, odziedziczyła po nim zaangażowanie w budowanie nowoczesnego państwa, a jej małżeństwo z Feroze Gandhym dodatkowo umocniło jej pozycję w politycznym krajobrazie Indii. Jej syn, Rajiv Gandhi, kontynuował rodzinny rodowód, obejmując urząd premiera po jej tragicznej śmierci.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na czerwiec 2024 roku Indira Gandhi miałaby 106 lat.
• Żona/Mąż: Feroze Gandhi
• Dzieci: Rajiv Gandhi, Sanjay Gandhi
• Zawód: Polityk, Premier Indii
• Główne osiągnięcie: Pierwsza i jedyna kobieta premier Indii, drugą najdłużej urzędującą premier w historii kraju.

Podstawowe informacje o Indirze Gandhi

Indira Gandhi, urodzona jako Indira Nehru 19 listopada 1917 roku w Allahabadzie (obecnie Prajagradź) w Indiach Brytyjskich, odegrała kluczową rolę w kształtowaniu współczesnych Indii. Pochodząca z wpływowej rodziny Nehru-Gandhi, była córką Jawaharlala Nehru, pierwszego premiera niepodległych Indii. Pomimo studiów na prestiżowych uczelniach, takich jak Visva-Bharati University oraz Somerville College na Uniwersytecie Oksfordzkim, nie ukończyła edukacji formalnie. Po ślubie z Feroze Gandhym w 1942 roku przyjęła nazwisko Gandhi. Jej czas na stanowisku premiera Indii, trwający łącznie 15 lat i 350 dni, czyni ją drugą najdłużej urzędującą premier w historii tego kraju. W momencie objęcia urzędu w 1966 roku, Indira Gandhi była drugą na świecie kobietą-premierem, a do dziś pozostaje jedyną kobietą na tym stanowisku w Indiach.

Kluczowe dane biograficzne

• Data i miejsce urodzenia: 19 listopada 1917 roku, Allahabad (dzisiejszy Prajagradź), Indie Brytyjskie.
• Pochodzenie: Córka Jawaharlala Nehru, pierwszego premiera niepodległych Indii.
• Wykształcenie: Studia na Visva-Bharati University oraz Somerville College (Uniwersytet Oksfordzki).
• Długość sprawowania urzędu premiera: 15 lat i 350 dni.
• Historyczny status: Pierwsza i jedyna kobieta premier Indii; druga kobieta-premier na świecie w momencie objęcia urzędu w 1966 roku.

Rodzina i życie prywatne Indiry Gandhi

Życie osobiste Indiry Gandhi było ściśle splecione z jej polityczną karierą. W latach 1947–1964, gdy jej ojciec pełnił funkcję premiera, Indira pełniła rolę oficjalnej gospodyni domu, towarzysząc mu w licznych misjach dyplomatycznych. Te doświadczenia dostarczyły jej cennego wglądu w politykę i dyplomację. W 1942 roku poślubiła Feroze Gandhiego, z którym pozostała w związku aż do jego śmierci w 1960 roku. Para doczekała się dwóch synów: Rajiva Gandhiego i Sanjaya Gandhiego. Rajiv Gandhi, podążając śladami matki i dziadka, objął stanowisko premiera Indii po tragicznej śmierci Indiry. W okresie stanu wyjątkowego (1975–1977), młodszy syn, Sanjay Gandhi, zdobył znaczące wpływy polityczne, stając się jedną z bardziej kontrowersyjnych postaci w jej bliskim otoczeniu.

Członkowie rodziny

• Mąż: Feroze Gandhi (poślubiony w 1942 roku, zmarł w 1960 roku).
• Synowie: Rajiv Gandhi oraz Sanjay Gandhi.

Kariera polityczna i rządy Indiry Gandhi

Ścieżka kariery politycznej Indiry Gandhi rozpoczęła się w 1959 roku, kiedy to została wybrana na prezydenta Indyjskiego Kongresu Narodowego (INC). Choć rola ta miała wówczas charakter głównie ceremonialny, stanowiła ważny krok. Przełom nastąpił w styczniu 1966 roku, po nagłej śmierci premiera Shastriego, kiedy to Indira Gandhi objęła stanowisko premiera Indii. Pokonując swojego rywala, Morarjiego Desai, w wewnątrzpartyjnych wyborach, otworzyła sobie drogę do najwyższego urzędu. Pod jej przewodnictwem INC zwyciężył w wyborach powszechnych w 1967 i 1971 roku, a druga z tych kampanii przebiegała pod hasłem walki z ubóstwem. W trakcie swojej długiej kariery, Indira Gandhi wielokrotnie osobiście nadzorowała kluczowe resorty, pełniąc funkcje ministra spraw zagranicznych, obrony, spraw wewnętrznych oraz finansów. Znana była ze swojego bezkompromisowego podejścia do polityki i dążenia do silnej centralizacji władzy wykonawczej.

Kluczowe etapy kariery politycznej

• 1959: Wybrana na prezydenta Indyjskiego Kongresu Narodowego (INC).
• Styczeń 1966: Obejmuje stanowisko premiera Indii po śmierci Shastriego.
• 1967: Prowadzi INC do zwycięstwa w wyborach powszechnych.
• 1971: Ponowne zwycięstwo w wyborach powszechnych pod hasłami walki z ubóstwem.
• Okres 1975–1977: Wprowadzenie stanu wyjątkowego.
• 1977: Porażka wyborcza INC, utrata mandatu parlamentarnego.

Najważniejsze wydarzenia i polityka Indiry Gandhi

Okres rządów Indiry Gandhi obfitował w kluczowe wydarzenia o znaczeniu krajowym i międzynarodowym. W 1971 roku Indie pod jej przywództwem zaangażowały się w wojnę z Pakistanem, wspierając ruch niepodległościowy w Pakistanie Wschodnim, co doprowadziło do powstania niepodległego Bangladeszu. Indira Gandhi odegrała również centralną rolę w rozwoju indyjskiego programu zbrojeń nuklearnych, czego kulminacją był pierwszy udany test broni jądrowej pod kryptonimem „Smiling Buddha” w 1974 roku. W kontekście zmieniającej się geopolityki, w 1971 roku podpisała traktat o przyjaźni ze Związkiem Radzieckim. Pomimo bliskich relacji z ZSRR, Indie pod jej kierownictwem pozostały liderem Ruchu Państw Niezaangażowanych, starając się utrzymywać równowagę w okresie zimnej wojny. Zwolennicy przypisują jej również sukces tzw. Zielonej Rewolucji, która zmodernizowała indyjskie rolnictwo i przyczyniła się do samowystarczalności żywnościowej kraju. Dzięki programowi „Garibi Hatao” (Usuńmy biedę), zdobyła ogromną popularność wśród najuboższych mieszkańców wsi, którzy nadali jej przydomek „Matka Indira”.

Kluczowe decyzje i inicjatywy

• 1971: Wojna z Pakistanem i powstanie Bangladeszu.
• 1974: Pierwszy indyjski test broni jądrowej („Smiling Buddha”).
• 1971: Podpisanie traktatu o przyjaźni ze Związkiem Radzieckim.
• Okres rządów: Promowanie Ruchu Państw Niezaangażowanych.
• Kampania: „Garibi Hatao” (Usuńmy biedę).
• Sukces: Zielona Rewolucja w rolnictwie.

Warto wiedzieć: Indira Gandhi była znana z bezkompromisowych postaw politycznych oraz dążenia do silnej centralizacji władzy w ramach władzy wykonawczej.

Kontrowersje i stan wyjątkowy

Rządy Indiry Gandhi były również okresem znaczących kontrowersji. W latach 1975–1977, w odpowiedzi na narastające napięcia polityczne i wezwania do rewolucji, wprowadziła stan wyjątkowy. W tym okresie zawieszono swobody obywatelskie, a władza wykonawcza działała na mocy dekretów. W trakcie stanu wyjątkowego uwięziono ponad 100 000 osób, w tym przeciwników politycznych, dziennikarzy i dysydentów. Kolejnym tragicznym i kontrowersyjnym wydarzeniem była Operacja Blue Star w 1984 roku. Indira Gandhi nakazała wówczas atak wojskowy na Złotą Świątynię w Amritsarze, mający na celu stłumienie ruchu separatystów sikhijskich. Akcja ta zakończyła się śmiercią setek osób. Bezpośrednio po zakończeniu stanu wyjątkowego w 1977 roku, Indyjski Kongres Narodowy po raz pierwszy w swojej historii utracił władzę, a sama Indira Gandhi nie uzyskała mandatu parlamentarnego.

Kluczowe kontrowersje

• Stan wyjątkowy (1975–1977): Zawieszenie swobód obywatelskich, rządy dekretowe, masowe aresztowania.
• Operacja Blue Star (1984): Atak wojskowy na Złotą Świątynię w Amritsarze.
• Porażka wyborcza (1977): Utrata władzy przez INC i mandat parlamentarny Indiry Gandhi.

Osiągnięcia, nagrody i dziedzictwo Indiry Gandhi

Choć jej rządy budziły liczne dyskusje, Indira Gandhi zdobyła również wiele prestiżowych wyróżnień i pozostawiła po sobie trwałe dziedzictwo. W 1999 roku, 15 lat po śmierci, została uznana za „Kobietę Tysiąclecia” w plebiscycie internetowym zorganizowanym przez stację BBC. W 2020 roku magazyn „Time” umieścił ją na liście 100 kobiet, które ukształtowały ostatnie stulecie. Ze względu na swój silny charakter i nieustępliwość w polityce, zyskała przydomek „Żelaznej Damy Indii”. Jej zwolennicy podkreślają jej zasługi w modernizacji indyjskiego rolnictwa poprzez Zieloną Rewolucję, co doprowadziło do samowystarczalności żywnościowej kraju. Kampania „Garibi Hatao” (Usuńmy biedę) zapewniła jej ogromną popularność wśród najuboższych warstw społeczeństwa, które widziały w niej swoją obrończynię.

Nagrody i wyróżnienia

• 1999: Tytuł „Kobiety Tysiąclecia” (plebiscyt BBC).
• 2020: Wyróżnienie „Time” na liście 100 kobiet, które zdefiniowały ostatnie stulecie.

Przydomki i dziedzictwo

• Przydomek: „Żelazna Dama Indii”.
• Sukcesy: Zielona Rewolucja, kampania anty-ubóstwowa „Garibi Hatao”.

Okoliczności śmierci Indiry Gandhi

Indira Gandhi została zamordowana 31 października 1984 roku w Nowym Delhi. Sprawcami byli dwaj jej osobisti ochroniarze, sikhijscy nacjonaliści, którzy dokonali zamachu w akcie zemsty za Operację Blue Star, przeprowadzoną w Złotej Świątyni. Tragiczne wydarzenia z 1984 roku otworzyły drogę do objęcia władzy przez jej syna, Rajiva Gandhiego, który wkroczył na scenę polityczną w niezwykle trudnym dla rodziny i kraju momencie. Została skremowana w miejscu nazwanym Shakti Sthal (Miejsce Siły). Jej pamięć upamiętnia tam wielka skała z rudy żelaza, symbolizująca jej niezłomny charakter.

Warto wiedzieć: Zamach na Indirę Gandhi był bezpośrednią konsekwencją Operacji Blue Star przeprowadzonej w Złotej Świątyni w Amritsarze.

Miejsce pamięci

• Shakti Sthal (Miejsce Siły): Miejsce kremacji i upamiętnienia Indiry Gandhi.

Podsumowanie

Indira Gandhi była postacią o niekwestionowanym znaczeniu dla historii Indii, której rządy, mimo budzących kontrowersje decyzji, pozostawiły trwałe dziedzictwo i ukształtowały współczesny kraj. Jej determinacja i nieustępliwość, które przyniosły jej przydomek „Żelaznej Damy Indii”, do dziś stanowią inspirację, podkreślając siłę przywództwa w kształtowaniu narodowych losów i budowaniu państwowości.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Indira_Gandhi