Marc Chagall, jeden z najwybitniejszych wizjonerów sztuki XX wieku, był malarzem, grafikiem i twórcą witraży, którego dzieła cechowały się unikalnym połączeniem żydowskiego folkloru, wspomnień z dzieciństwa i modernistycznych inspiracji. Na 28 marca 1985 roku, w wieku 97 lat, artysta zmarł, pozostawiając po sobie bogate dziedzictwo wizualne. Szczególne miejsce w jego życiu i twórczości zajmowała żona, Bella Rosenfeld, która przez lata była jego muzą i inspiracją.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Na 28 marca 1985 roku miał 97 lat.
- Żona/Mąż: Bella Rosenfeld (pierwsza żona), Valentina Brodsky (druga żona).
- Dzieci: Ida Chagall.
- Zawód: Malarz, grafik, twórca witraży, dekorator sceniczny.
- Główne osiągnięcie: Stworzenie unikalnego stylu łączącego żydowski folklor z modernistycznymi inspiracjami, a także wybitne dzieła w dziedzinie witrażu.
Życie i pochodzenie Marca Chagalla
Marc Chagall, właściwie Moishe Shagal, urodził się 6 lipca 1887 roku w Lioznej, niedaleko Witebska, lub w samym Witebsku na terenie ówczesnego Imperium Rosyjskiego (dzisiejsza Białoruś). Przez całe życie artysta balansował między różnymi tożsamościami, określając się w różnych okresach jako artysta rosyjski, francuski lub żydowski. Jego niezwykła długowieczność pozwoliła mu tworzyć aż do śmierci 28 marca 1985 roku w Saint-Paul-de-Vence we Francji, w wieku 97 lat. Chagall został zapamiętany jako ostatni ocalały z pierwszej generacji europejskich modernistów. Był człowiekiem o złożonej tożsamości, co odzwierciedlało się w jego wielokulturowych doświadczeniach i bogactwie jego twórczości.
Rodzina i życie prywatne
Marc Chagall był najstarszym z dziewięciorga dzieci Khatskla (Zachara) Shagala i Feige-Ite. Dorastał w domu, w którym koncepcja bycia artystą była całkowicie obca jego najbliższym. Jego ojciec pracował u kupca śledzi, wykonując morderczą fizyczną pracę przy przenoszeniu ciężkich beczek, którą Chagall opisywał jako „pracę galernika”. Kluczową rolę w jego edukacji odegrała matka, która przekupiła dyrektora regularnego gimnazjum kwotą 50 rubli, aby przyjął jej syna, mimo obowiązujących kwot dla Żydów. W 1915 roku Chagall poślubił Bellę Rosenfeld, którą poznał w Witebsku i określał jako swoją bratnią duszę. Bella była jego muzą aż do swojej śmierci w 1944 roku, inspirując wiele jego dzieł. W 1952 roku Marc Chagall ożenił się po raz drugi, z Valentiną (Vavą) Brodsky, która towarzyszyła mu w późnym okresie życia i twórczości. Jedyną córką pary była Ida Chagall.
Kariera artystyczna i edukacja
Ze względu na swoje żydowskie pochodzenie, początkowo Marc Chagall mógł uczęszczać jedynie do żydowskiej szkoły religijnej. Dopiero determinacja matki umożliwiła mu naukę w regularnym liceum. W 1906 roku rozpoczął naukę w studiu Yehudy Pena w Witebsku, który uczył go za darmo z uwagi na brak środków finansowych młodego artysty. W tym samym roku Chagall wyjechał do Petersburga, korzystając z tymczasowego paszportu pożyczonego od przyjaciela, gdyż Żydzi mieli ograniczony dostęp do miasta. Lata 1908–1910 to okres nauki u Léona Baksta w Szkole Rysunku i Malarstwa Zvantsevej, gdzie zetknął się z nowoczesnym projektowaniem scenografii. W 1910 roku wyjechał do Paryża, gdzie zamieszkał w kolonii artystycznej La Ruche, stawiając na emocjonalny kolor i folklor. Tam jego styl zyskał uznanie nie tyle malarzy, co poetów, takich jak Blaise Cendrars i Guillaume Apollinaire.
Po powrocie do Rosji, wraz z wybuchem rewolucji bolszewickiej, Marc Chagall stał się jednym z czołowych artystów awangardowych. Założył Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Witebsku oraz Ludową Szkołę Artystyczną. Podczas II wojny światowej, w 1941 roku, musiał uciekać z okupowanej Francji przed nazistami, przenosząc się do Nowego Jorku, gdzie spędził siedem lat. Ten okres w historii był naznaczony trudnymi doświadczeniami, w tym świadectwem pogromów w dzieciństwie, kiedy to Chagall musiał zaprzeczyć swojemu żydostwu przed napastnikami, aby uniknąć śmierci. W latach 30. naziści uznali twórczość Chagalla za „sztukę zdegenerowaną”, co skutkowało usuwaniem jego prac z niemieckich muzeów, a nawet ich spaleniem, zmuszając artystę do ucieczki z kontynentu. Artykuł wspomina również o przypadkach grabieży dzieł Chagalla przez nazistów, co prowadziło do późniejszych procesów o restytucję skradzionych obrazów.
Style, techniki i najważniejsze dzieła
Marc Chagall wypracował unikalny styl określany jako „marzenie senne”. Choć syntetyzował elementy kubizmu, symbolizmu i fowizmu, jego prace zawsze pozostawały głęboko zakorzenione w żydowskim folklorze i wspomnieniach z Witebska. Pablo Picasso mawiał o nim, że po śmierci Matisse’a, Chagall będzie jedynym malarzem, który naprawdę rozumie, czym jest kolor. Artysta stał się światowej sławy twórcą witraży, realizując monumentalne dzieła. Do jego najbardziej znanych prac należą „Okna Jerozolimskie” w Izraelu (1962), a także witraże dla katedr w Reims i Metzu. Stworzył również okna dla siedziby ONZ w Nowym Jorku (1964) pod tytułem „Pokój”. Chagall zajmował się również pracami scenicznymi i kostiumami, projektując m.in. do baletu „Aleko” w 1942 roku. Jego obraz „Skrzypek” z 1912 roku stał się bezpośrednią inspiracją dla tytułu słynnego musicalu „Skrzypek na dachu”. W 1963 roku, na zlecenie André Malraux, Chagall namalował monumentalny plafon w Palais Garnier (Opera Paryska).
Kluczowe dzieła i projekty
- „Okna Jerozolimskie” (1962)
- Witraże dla katedr w Reims i Metzu
- Okna dla siedziby ONZ w Nowym Jorku (1964) pod tytułem „Pokój”
- Scenografia i kostiumy do baletu „Aleko” (1942)
- Obraz „Skrzypek” (1912) – inspiracja dla musicalu „Skrzypek na dachu”
- Monumentalny plafon w Palais Garnier (Opera Paryska) (1963)
Ciekawostki z życia Marca Chagalla
Marc Chagall był aktywnym członkiem nieregularnej loży wolnomularskiej Wielki Orient Ludów Rosji. Miasto jego dzieciństwa, Witebsk, było nazywane przez malarza Ilję Repina „Rosyjskim Toledo”, co na zawsze ukształtowało wyobraźnię wizualną Chagalla. Dom w Witebsku, w którym dorastał artysta, przetrwał zniszczenia wojenne i obecnie mieści się w nim Muzeum Marca Chagalla.
Chronologia życia i kariery
| 1887 | Urodzenie Marca Chagalla (6 lipca) w Lioznej lub Witebsku. |
| 1906 | Rozpoczęcie nauki w studiu Yehudy Pena w Witebsku. Przeprowadzka do Petersburga. |
| 1908–1910 | Nauka u Léona Baksta w Szkole Rysunku i Malarstwa Zvantsevej. |
| 1910–1914 | Pierwszy okres paryski. Zamieszkanie w kolonii artystycznej La Ruche. |
| 1912 | Namalowanie obrazu „Skrzypek”, który stał się inspiracją dla musicalu „Skrzypek na dachu”. |
| 1914 | Powrót do Rosji. |
| 1915 | Ślub z Bellą Rosenfeld. Narodziny córki Idy. |
| Lata 30. XX wieku | Naziści uznają twórczość Chagalla za „sztukę zdegenerowaną”. |
| 1941 | Ucieczka z okupowanej Francji do Nowego Jorku. |
| 1942 | Projektowanie scenografii i kostiumów do baletu „Aleko”. |
| 1944 | Śmierć Belli Rosenfeld. |
| 1952 | Drugie małżeństwo z Valentiną Brodsky. |
| 1962 | Stworzenie „Okiem Jerozolimskich”. |
| 1963 | Namalowanie plafonu w Operze Paryskiej. |
| 1964 | Stworzenie okien dla siedziby ONZ pod tytułem „Pokój”. |
| 1985 | Śmierć Marca Chagalla (28 marca) w Saint-Paul-de-Vence. |
Warto wiedzieć: Marc Chagall był głęboko związany ze swoją żydowską tożsamością, co widoczne jest w jego twórczości, pełnej motywów z tradycji i kultury żydowskiej. Jego sztuka, często określana jako poetycka i liryczna, stanowiła most między przeszłością a teraźniejszością, między światem realnym a sferą marzeń.
Ważne osiągnięcia: Marc Chagall zasłynął nie tylko jako malarz, ale także jako wybitny twórca witraży, które zdobią wiele prestiżowych budowli na całym świecie, w tym katedry w Reims i Metzu, siedzibę ONZ w Nowym Jorku oraz synagogę w Jerozolimie. Jego innowacyjne podejście do koloru i formy wywarło znaczący wpływ na rozwój sztuki XX wieku.
Marc Chagall, dzięki swojej unikalnej wizji artystycznej, pozostawił trwały ślad w historii sztuki, łącząc w swoich dziełach osobiste doświadczenia z bogactwem kultury. Jego prace, charakteryzujące się emocjonalnym kolorem i baśniową symboliką, nadal inspirują i zachwycają odbiorców na całym świecie, czyniąc go jednym z najbardziej rozpoznawalnych i cenionych artystów XX wieku.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Jakie są najważniejsze dzieła Marcu Chagalla?
Do najważniejszych dzieł Marca Chagalla zalicza się „Ja i moja wioska”, „Urodziny” oraz cykl obrazów inspirowanych Biblią, takich jak „Biały krzyż”. Jego twórczość charakteryzuje się unikalnym połączeniem surrealizmu, kubizmu i folkloru żydowskiego.
Jakiej narodowości był Marc Chagall?
Marc Chagall był pochodzenia żydowskiego i urodził się na terenie Imperium Rosyjskiego, obecnie Białorusi. Choć spędził znaczną część życia i kariery we Francji, zawsze podkreślał swoje korzenie wschodnioeuropejskie.
Gdzie są obrazy Chagalla?
Obrazy Marca Chagalla znajdują się w wielu prestiżowych muzeach na całym świecie, w tym w Muzeum Narodowym w Berlinie, Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Nowym Jorku oraz Muzeum Marce’a Chagalla w Nicei. Wiele jego dzieł można podziwiać także w kolekcjach prywatnych.
W jakim stylu malował Chagall?
Styl Marca Chagalla jest trudny do jednoznacznego sklasyfikowania, często określa się go jako połączenie surrealizmu, symbolizmu i fowizmu. Jego prace wyróżniają się poetycką wyobraźnią, intensywną kolorystyką i powracającymi motywami z życia żydowskiego oraz własnych wspomnień.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Marc_Chagall
